ნატოს პროექტი „შავი ზღვის უსაფრთხოების და დაბინძურების რისკების კონტროლი რიცხვითი (ნიუმერული) მოდელების გამოყენებით“
9 მაისი, 2023
ნატოს სტანდარტების გათვალისწინებით, შავი ზღვის სამეცნიერო კვლევითი ობსერვატორია შეიქმნება ქალაქ ფოთში, საქართველოში.
აკადემიკოსი გივი გვარდაშვილის თანათავმჯდომარეობით, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის (GTU) ეგიდით (კოლხეთის ეკოლოგიურ სადგურში), შავი ზღვის ობსერვატორია პირველად შეიქმნება საქართველოში ნატოს სტანდარტების (NPBSO) შესაბამისად. ინსტიტუტის მეცნიერები შეისწავლიან შავი ზღვის ეკოლოგიურ პრობლემებს.
საერთაშორისო სამეცნიერო კონსორციუმმა, რომელიც ნატოს სტანდარტების გათვალისწინებით აკადემიკოს გ. გვარდაშვილის ორგანიზებით შეიქმნა, GTU-ს ცოთნე მირცხულავას სახელობის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დირექტორის ხელმძღვანელობით, მოამზადა გრანტის პროექტი „შავი ზღვის უსაფრთხოებისა და დაბინძურების რისკების კონტროლი რიცხვითი მოდელების გამოყენებით“, რომელიც განხორციელდება 2023–2025 წლებში.
საერთაშორისო კონსორციუმში შედიან მსოფლიოს წამყვანი უნივერსიტეტები და ორგანიზაციები, როგორიცაა:
- საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი
- ცოთნე მირცხულავას სახელობის წყლის მართვის ინსტიტუტი, GTU
- California State University (აშშ)
- უკრაინის ეროვნული აგრარული მეცნიერებების აკადემიის წყლის პრობლემებისა და მიწის აღდგენითი ინსტიტუტი
- კარდენიზის ტექნიკური უნივერსიტეტი (ტრაბზონი, თურქეთი)
- ბულგარეთის სამეცნიერო აკადემიის კლიმატისა, ატმოსფეროსა და წყლის რესურსების ინსტიტუტი (სოფია, ბულგარეთი)
- გაეროს ეკონომიკურ-სოციალური საბჭოს (ECOSOC) კონსულტანტი სტატუსის ორგანიზაცია
- ეკო ცენტრი გარემოს დაცვისთვის
2019 წელს ხელი მოეწერა საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობის ხელშეკრულებას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ცოთნე მირცხულავას სახელობის ინსტიტუტი და California State University-ს შორის. მას შემდეგ წყლის მართვის ინსტიტუტმა დაიწყო პროექტის განვითარება.
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ცოთნე მირცხულავას სახელობის წყლის მართვის ინსტიტუტი, დირექტორი აკადემიკოსი გივი გვარდაშვილი აქტიურად თანამშრომლობს საერთაშორისო კონსორციუმთან და ხელმძღვანელობს ნატოს სტანდარტების შესაბამისად დაფინანსებულ გრანტის პროექტს „შავი ზღვის უსაფრთხოებისა და დაბინძურების რისკების კონტროლი რიცხვითი მოდელების გამოყენებით“.
2022 წელს პროექტის სამუშაო პროცესი დასრულდა და დაფინანსებისთვის გაიგზავნა ნატოს შტაბ-ბინაში ბრიუსელში (ბელგია).
პროექტის განხორციელება დაგეგმილია 3 წლის განმავლობაში, ბიუჯეტი შეადგენს 348,000 ევროს.
პროექტი მასშტაბურია და საქართველოსთვის განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია.
მისი მიზანია შავი ზღვის ობსერვატორიის შექმნა ნატოს სტანდარტების შესაბამისად.
ობსერვატორია განთავსდება საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ცოთნე მირცხულავას სახელობის წყლის მართვის ინსტიტუტში, კოლხეთის ტესტირებადი ეკოლოგიური პუნქტის ტერიტორიაზე (ფოთი).
მსგავსად ამისა, უზრუნველყოფილია ჰიდროდინამიკური მოდელების დამუშავება და ინოვაციური ციფრული მოდელების გამოყენება შავი ზღვის დაბინძურების რისკებისა და კონტროლისთვის.
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ცოთნე მირცხულავას სახელობის ინსტიტუტის დირექტორის, აკადემიკოსი გივი გვარდაშვილის განცხადებით, პროექტის ფარგლებში, ნატოს სტანდარტების გათვალისწინებით, მეცნიერები განსაკუთრებულ ყურადღებას დაუთმობენ რისკებს, როგორიცაა: ტერმინალების უსაფრთხოება, ტანკების ჩაძირვის შესაძლებლობები, სამხედრო და ტერორისტული შეტევები შავი ზღვის პორტებში.
პროექტში გათვალისწინებულია შავი ზღვის მდინარეების შესართავებისთვის ციფრული მოდელების შექმნა. ეს განსაზღვრავს დაბინძურების რისკებს, რომლებიც გამოწვეულია ბუნებრივი კატასტროფებით, წყალდიდობით, მიწისძვრით, ეროზიული პროცესებით და სხვა.
ამ რისკების შეფასების და ანალიზის საფუძველზე, შესაბამისი მეთოდოლოგიის გათვალისწინებით, შეიქმნება შავი ზღვის უსაფრთხოების მათემატიკური მოდელი.
პროექტის შედეგები შემოწმდება საქართველოს შავი ზღვის აუზში, ასევე უკრაინაში, რუმინეთში, ბულგარეთში, თურქეთში და კალიფორნიის სანაპირო ზოლზე – რათა უზრუნველყოფილი იყოს ინფრასტრუქტურის მდგრადობა ძირითად პორტებსა და ტურისტულ ზონებში კალიფორნიის სანაპიროზე.